Φοιτητές: Αικατερίνη
Όλγα Βουτσαδάκη, Θεοδώρα Μαρία Μανώλη, Χριστίνα Μηλιδώνη
Επιβλέπων: Άγγελος Ψιλόπουλος
Σχολή: ΠΑΔΑ
Η παρούσα
πτυχιακή εργασία διερευνά το εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο κλωστοϋφαντουργίας
«Μπριτάννια» στη Νέα Φιλαδέλφεια ως μέσο προβολής της αφήγησης της συλλογικής
ζωής που αναπτύχθηκε γύρω από τις προσφυγικές γειτονιές της περιοχής. Μέσα από
την ανάλυση της ιστορικής και χωρικής του σχέσης με τον αστικό ιστό,
προτείνεται η δημιουργία μιας εφήμερης εικαστικής εγκατάστασης η οποία
ενεργοποιεί ξανά το βιομηχανικό μνημείο.
Το εργοστάσιο
«Μπριτάννια» με τη επωνυμία «Α.Ε BRITANNIA Αγγλική Εριουργία εν Ελλάδι»,
ιδρύθηκε το 1931. Το κτήριο βρίσκεται στα νοτιοανατολικά όρια της Νέας
Φιλαδέλφειας στις όχθες του ρέματος «Ποδονίφτη». Η υφαντουργία διακρίθηκε για
την παραγωγή υψηλής ποιότητας μάλλινων υφασμάτων, ιδιαίτερα κασμιριών. Από το
2007 μέχρι και σήμερα παραμένει εγκαταλελειμμένο.
Κεντρικός στόχος είναι ο
επαναπροσδιορισμός του εργοστασίου ως «σώμα μνήμης», μέσω της αφηγηματικής
διαδικασίας που συνδέει τον χώρο με την εμπειρία του επισκέπτη. Η εγκατάσταση
αξιοποιεί μαρτυρίες, φωτογραφικό υλικό και ερευνητικά δεδομένα τα οποία εμπεριέχονται
στην ερευνητική μας εργασία με τίτλο «Η κοινωνική σύσταση και η καθημερινή
ζωή ως παράγοντας οργάνωσης του χώρου: Οι
προσφυγικές γειτονιές της Νέας Ιωνίας, της Νέας Χαλκηδόνας και της Νέας
Φιλαδέλφειας». Το περιεχόμενό της σχετίζεται με τη ζωή των Μικρασιατών
προσφύγων στη Νέα Φιλαδέλφεια, μετασχηματίζοντας το σε χωρική εμπειρία. Οι
σελίδες του τεύχους της ερευνητικής εργασίας αποδίδονται ως πάνελ στον χώρο,
όπου τα κείμενα διατηρούνται αλλά οι εικόνες απουσιάζουν, δημιουργώντας κάδρα
που ενεργοποιούνται από την παρουσία και την οπτική του θεατή. Με αυτό τον
τρόπο, η ανάγνωση μετασχηματίζεται σε χωρική εμπειρία και η απουσία των εικόνων
μετατρέπεται σε κάδρο.
Η αφήγηση λειτουργεί ως
διαμεσολαβητής μεταξύ χώρου και επισκέπτη, ο οποίος γίνεται ενεργό μέρος της
εγκατάστασης μέσω της κίνησης και της παρατήρησής του. Ο τίτλος «if (ruins)»
αποτυπώνει αυτή τη διαδικασία: το «ruins» αφορά την οπτική γωνία του θεατή, ενώ
το «if» δηλώνει ότι η εμπειρία και το νόημα της εγκατάστασης διαμορφώνονται
μέσα από την προσωπική του περιήγηση, σαν μια μεταβλητή συνθήκη.
If (ruins)
βλέπε από την Α πλευρά του πάνελ
else if
βλέπε από την Β πλευρά του πάνελ
else
βλέπε στο υπόγειο
Η εγκατάσταση αναπτύσσεται σε τρία επίπεδα: στο ισόγειο με τα πάνελ τα οποία συνοδεύονται από συμβολικά σκηνικά αντικείμενα, καθώς και από cutout φιγούρες και στο υπόγειο με οπτικοακουστικό υλικό από μαρτυρίες και συνεντεύξεις. Στον εξωτερικό χώρο οι παρεμβάσεις αναδεικνύουν τα θραύσματα του ίδιου του κτιρίου, χωρίς την παρουσία σκηνικών αντικειμένων. Το κέλυφος του εργοστασίου δεν λειτουργεί απλώς ως υπόβαθρο, αλλά ως ενεργός φορέας ιστορίας. Οριστικοποιώντας το «Μπριτάννια» ως μέσο προβολής της αφήγησης, δίνεται ξανά φως στην ξεχασμένη ανάμνησή του. Η εικαστική εγκατάσταση λειτουργεί ως μέσο ερμηνευτικής ανασύνθεσης της ιστορίας του.
Η σκηνογραφική προσέγγιση αντλεί
έμπνευση από την καθημερινή ζωή των προσφύγων και αποδίδεται αφαιρετικά μέσω
συμβολικών αντικειμένων και συνθέσεων μετατρέποντας το εργοστάσιο σε «τρίτο
χώρο». Παράλληλα, εισάγεται το στοιχείο της «βεγγέρας» ως μηχανισμός ενίσχυσης
της συλλογικής ζωής.
Συνολικά, η εργασία προτείνει μια
εναλλακτική προσέγγιση επανένταξης ενός εγκαταλελειμμένου βιομηχανικού κελύφους
στον σύγχρονο αστικό ιστό, αναδεικνύοντας τον ρόλο της εφήμερης εγκατάστασης ως
εργαλείο ανασύνθεσης της μνήμης και ενεργοποίησης της κοινωνικής εμπειρίας.
