Δ029.25 | COMMON GROUND: Συγκρότημα Μεταβατικής Στέγασης για Αστέγους στο Κέντρο της Αθήνας

Φοιτήτρια: Παναγιώτα Μανέτα
Επιβλέπων: Ιωάννης Αίσωπος
Σχολή: Πανεπιστήμιο Πατρών



Στη σύγχρονη Αθήνα, η έλλειψη στέγης αντιμετωπίζεται κυρίως μέσω αποσπασματικών, προσωρινών και συχνά φιλανθρωπικού χαρακτήρα δράσεων, οι οποίες αδυνατούν να προσφέρουν σταθερές και μακροχρόνιες λύσεις. Το έργο COMMON GROUND προτείνει μια διαφορετική αρχιτεκτονική προσέγγιση, αντιμετωπίζοντας τη στέγαση ως μόνιμη αστική υποδομή φροντίδας, ενσωματωμένη στην καθημερινή ζωή της πόλης. Η πρόταση τοποθετείται στον Δήμο Αθηναίων, μεταξύ της οδού Πατησίων και της 3ης Σεπτεμβρίου, κοντά στο Πεδίον του Άρεως και την Πλατεία Βικτωρίας, μια περιοχή όπου το φαινόμενο της αστεγίας εμφανίζεται με ιδιαίτερη ένταση.

Τα δεδομένα αναδεικνύουν ότι στην Ελλάδα οι πολιτικές για την αστεγία χαρακτηρίζονται από κατακερματισμό, έλλειψη συντονισμού και εξάρτηση από εθελοντικές ή φιλανθρωπικές πρωτοβουλίες, ιδιαίτερα μετά τη συρρίκνωση του κράτους πρόνοιας κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Σε διεθνές επίπεδο, οι υπηρεσίες στέγασης οργανώνονται σε τέσσερις βασικές κατηγορίες: πρόληψη, αντιμετώπιση έκτακτης ανάγκης, μεταβατική στέγαση και μακροχρόνια κοινωνική ένταξη. Το COMMON GROUND συγκεντρώνει όλα τα παραπάνω σε ένα ενιαίο αρχιτεκτονικό σύστημα, με έμφαση στη μεταβατική κατοίκηση και στη συλλογική διαβίωση, προτείνοντας τη συνύπαρξη ως χωρική και κοινωνική συνθήκη.

Το κτίριο καταλαμβάνει ένα αστικό οικοδομικό τετράγωνο με εισόδους τόσο από την Πατησίων όσο και από την 3ης Σεπτεμβρίου, επιτρέποντας τη διαμπερή κίνηση μέσα από τον χώρο και ενισχύοντας τη σύνδεση με τη γειτονιά. Το ισόγειο λειτουργεί ως ανοιχτή δημόσια υποδομή, φιλοξενώντας κοινόχρηστους χώρους εστίασης, γραφεία, χώρους ιατρικής και ψυχολογικής υποστήριξης, καθώς και ένα αμφιθέατρο οργανωμένο γύρω από μια φυτεμένη αυλή στο εσωτερικό του οικοδομικού τετραγώνου.




Η αυλή αυτή, περιβαλλόμενη από τις γύρω πολυκατοικίες και το νέο κτίριο, αποτελεί τον κοινωνικό πυρήνα του συγκροτήματος, έναν χώρο συνάντησης και αλληλεπίδρασης μεταξύ κατοίκων, επισκεπτών και της τοπικής κοινότητας. Η φύτευση με δέντρα και κατακόρυφα στοιχεία πρασίνου ενισχύει την αίσθηση προστατευμένου αλλά ταυτόχρονα ανοιχτού αστικού χώρου.
Πάνω από την μπετονένια πλάκα του ισογείου αναπτύσσονται πέντε όροφοι κατοίκησης, κατασκευασμένοι κυρίως από CLT (Cross Laminated Timber), προσφέροντας μια οικονομική και περιβαλλοντικά βιώσιμη κατασκευαστική λύση. Η χρήση ξύλου μειώνει το βάρος της κατασκευής και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, ενώ εισάγει νέες δυνατότητες για σύγχρονη αστική κατοίκηση χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης.




Οι δύο πρώτοι όροφοι φιλοξενούν κοιτώνες οργανωμένους σε κοινότητες διπλού ύψους, όπου τα δωμάτια αναπτύσσονται γύρω από κοινόχρηστες κουζίνες και χώρους πλυντηρίων επίσης διπλού ύψους, ενισχύοντας την καθημερινή αλληλεπίδραση και τη δημιουργία μικρών κοινωνικών ομάδων. Αναπτύσσονται δύο μοντέλα διαμονής, short-term και long-term, ώστε να καλύπτονται διαφορετικές ανάγκες προσωρινής ή μεγαλύτερης διάρκειας παραμονής. Οι τρεις ανώτεροι όροφοι περιλαμβάνουν κατοικίες διαφορετικών μεγεθών, επίσης χωρισμένες σε short-term και long-term, επιτρέποντας τη σταδιακή μετάβαση από την προσωρινή φιλοξενία σε πιο σταθερές μορφές κατοίκησης.





Ιδιαίτερο ρόλο στη σύνθεση έχουν τα κλιμακοστάσια από υαλότουβλο και οι εξωτερικές μεταλλικές σκάλες της αυλής, τα οποία αυξάνουν την οπτική επαφή και την κοινωνική αλληλεπίδραση, μετατρέποντας την κυκλοφορία σε χώρο συνάντησης. Το θερμοκήπιο, προσβάσιμο από το ισόγειο, τον πρώτο και τον τρίτο όροφο, λειτουργεί ως μικρή παραγωγική μονάδα, όπου οι κάτοικοι μπορούν να καλλιεργούν φυτά και λαχανικά, ενισχύοντας την αυτάρκεια, τη συλλογική ευθύνη και τη θεραπευτική δραστηριότητα.



Μέσα από τη διαπερατότητα, τους κοινόχρηστους χώρους και τη συλλογική κατοίκηση, το COMMON GROUND προτείνει ένα νέο μοντέλο αστικής στέγασης, όπου η αστεγία δεν αντιμετωπίζεται ως περιθωριακό φαινόμενο αλλά ως συλλογική ευθύνη, ενσωματωμένη στον ιστό της πόλης. Το έργο ανταποκρίνεται άμεσα στην ανάγκη για ολοκληρωμένες δομές στήριξης, προτείνοντας ένα αρχιτεκτονικό πλαίσιο σταθερότητας, αξιοπρέπειας και κοινωνικής συνύπαρξης στο κέντρο της Αθήνας.