Φοιτητές: Αιμιλία
Κυριαζή, Γιώργος Πανάρετος
Επιβλέποντες: Δήμητρα
Νικολάου, Πανίτα Καραμανέα
Σύμβουλος: Παναγιώτης
Βασιλάτος
Σχολή: ΕΜΠ
Η
παρούσα διπλωματική εργασία αφορμάται
από την κρίσιμη κατάσταση στην οποία
βρίσκεται το σύγχρονο ελληνικό δημόσιο
πανεπιστήμιο. Η πληθώρα πανεπιστημιακών
τμημάτων στην πρωτεύουσα και την
περιφέρεια, σε συνδυασμό με τις αυξημένες
ανάγκες εκσυγχρονισμού, καθιστούν
αναγκαίο έναν επαναπροσδιορισμό του
ρόλου του Πανεπιστημίου σε ακαδημαϊκό,
θεσμικό και λειτουργικό επίπεδο. Το
ζητούμενο είναι η δημιουργία ενός
ζωντανού, συμπεριληπτικού και δημόσια
προσβάσιμου χώρου που δεν περιορίζεται
στην παραγωγή γνώσης, αλλά συνδιαλέγεται
ενεργά με τον τόπο και την κοινωνία. Με
πολλές πανεπιστημιακές εγκαταστάσεις
να βρίσκονται εκτός του αστικού ιστού
και σε άμεση σχέση με το μεσογειακό
τοπίο, τίθεται το ερώτημα πώς το
Πανεπιστήμιο μπορεί να λειτουργήσει
ως μεταβατικός τόπος μεταξύ πόλης και
φύσης, επιτυγχάνοντας εκπαιδευτικούς,
κοινωνικούς και πολιτισμικούς στόχους.
Η
μελέτη προτείνει τον σχεδιασμό ενός
πανεπιστημιακού πλέγματος που αναβαθμίζει
την ακαδημαϊκή δραστηριότητα, ενισχύει
τους δεσμούς με την τοπική κοινότητα
και εντάσσεται αρμονικά στο φυσικό και
αγροτικό τοπίο. Κεντρικός άξονας του
σχεδιασμού αποτελεί η σύνδεση των
υφιστάμενων, μορφολογικά ετερόκλητων
κτηρίων και η ένταξή τους σε ένα ενιαίο
πλέγμα χώρων, κινήσεων και δραστηριοτήτων.
Το Πανεπιστήμιο αντιμετωπίζεται ως
τοπόσημο υπερτοπικού χαρακτήρα, που
λειτουργεί ταυτόχρονα ως συνδετικός
κρίκος ανάμεσα στην πόλη και το τοπίο.
Ο
σχεδιασμός αξιοποιεί όσα ήδη υπάρχουν,
επιδιώκοντας μια ισορροπημένη συνύπαρξη
του κτισμένου με τη φύση. Βασική πρόθεση
είναι η δημιουργία ενός εύκολα προσβάσιμου
πανεπιστημιακού πλέγματος με επαρκείς
ακαδημαϊκές υποδομές, φοιτητική στέγη
και χώρους κοινωνικής ζωής, ανοιχτούς
τόσο στη φοιτητική όσο και στην τοπική
κοινότητα. Παράλληλα, δίνεται έμφαση
στη βιωσιμότητα, την ενίσχυση της
βιοποικιλότητας και τη διατήρηση της
τοπικής βλάστησης και καλλιέργειας, με
στόχο ένα εξωστρεφές Πανεπιστήμιο με
σαφή ταυτότητα και δεσμούς με την
παράδοση της περιοχής.
Το
πλέγμα οργανώνεται μέσα από ένα σύστημα
γραμμικών ζωνών, η έμπνευση του οποίου
πηγάζει στο αγροτικό τοπίο και ειδικότερα
τις χαράξεις των αγροτεμαχίων του
αρκαδικού τοπίου. Οι ζώνες αυτές
καθορίζουν τη διάταξη των κτηρίων, των
υπαίθριων χώρων, των διαδρομών και της
φύτευσης, μετατρέποντας το τοπίο σε
βασικό εργαλείο οργάνωσης του
συγκροτήματος. Ένας κεντρικός άξονας
κίνησης συνδέει όλα τα κτήρια, ενώ ένα
δίκτυο οριζόντιων και κάθετων χαράξεων
εξυπηρετεί τις λειτουργικές ανάγκες
μετακίνησης. Σημαντικό στοιχείο αποτελεί
μια περιπατητική, καμπύλη διαδρομή που
διατρέχει τη σύνθεση, από την είσοδο
του συγκροτήματος έως το ψηλότερο
σημείο, προσφέροντας οπτικές φυγές προς
το φυσικό τοπίο.
Κεντρικό
σημείο της σύνθεσης αποτελεί μια κεντρική
πλατεία-πυρήνας που λειτουργεί ως σημείο
εισόδου και συνάθροισης. Ο δομημένος
όγκος, οι υπαίθριοι χώροι, η κυκλοφορία
και η φύτευση οργανώνονται γραμμικά,
επιτρέποντας μελλοντικές επεκτάσεις
αλλά και τη σταδιακή «εισροή» του
μεσογειακού τοπίου στο συγκρότημα.
Ανάμεσα
στα τρία υφιστάμενα κτήρια τοποθετούνται
νέοι κτηριακοί όγκοι για ακαδημαϊκές
και δημόσιες χρήσεις, καθώς και μικρές
παρεμβάσεις σε κομβικά σημεία. Οι
διαδρομές σχεδιάζονται κυρίως για
πεζούς και ποδηλάτες, με πρόβλεψη
δημόσιας συγκοινωνίας και περιορισμένη
πρόσβαση αυτοκινήτων. Το συγκρότημα
οργανώνεται σε τέσσερις γραμμικές
λειτουργικές ζώνες: πολιτισμού,
κατοίκησης, δημόσιου βίου και εκπαίδευσης.
Η ζώνη πολιτισμού περιλαμβάνει χώρους
εκδηλώσεων και δράσεων ανοιχτών στην
πόλη, ενώ η ζώνη κατοίκησης φιλοξενεί
τη φοιτητική εστία. Η ζώνη δημόσιου βίου
συγκεντρώνει τις πιο εξωστρεφείς
λειτουργίες γύρω από την κεντρική
πλατεία, ενώ η ζώνη εκπαίδευσης, στο
άκρο της σύνθεσης, οργανώνεται γύρω από
μια φυτεμένη πλατεία-ξέφωτο.
Η
φύτευση αποτελεί βασικό συνθετικό
στοιχείο και περιλαμβάνει υψηλή και
ανθοφόρα βλάστηση, δενδροφυτεμένες
διαδρομές, καλλιέργειες οπωροφόρων,
αμπελώνες και μποστάνια, καθώς και
αρωματικούς κήπους. Οι καλλιεργήσιμες
εκτάσεις λειτουργούν τόσο ως αναφορά
στο αγροτικό τοπίο όσο και ως πρόταση
για ένα Πανεπιστήμιο που συνδέεται
ενεργά με τον πρωτογενή τομέα και την
τοπική οικονομία, συγκροτώντας μια
διακριτή και βιώσιμη πανεπιστημιακή
ταυτότητα.
