Δ050.18 Ελευσίνα | αστικό πεδίο θραυσματικής συνύπαρξης


Διπλωματική Εργασία: Ελευσίνα | αστικό πεδίο θραυσματικής συνύπαρξης
Φοιτήτριες: Καραδημητρίου Ιωάννα, Λεβεντοπούλου Ιουλία
Επιβλέπων Καθηγητής: Τζομπανάκης Αλέξιος
Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πολυτεχνείου Κρήτης | Οκτώβριος 2018

Η διπλωματική εργασία εστιάζει στην πόλη της Ελευσίνας, 20 χμ νοτιοδυτικά της Αθήνας. Ίχνη κατοίκησης εντοπίζονται ήδη από το 1600 π.Χ ενώ η αρχαιολογική της βαρύτητα επισημαίνεται από την θέση της ανάμεσα στις πέντε ιερές πόλεις της αρχαιότητας όπου λάμβαναν χώρα τα Ελευσίνια μυστήρια.  Προσκυνητές από όλο τον τότε γνωστό κόσμο ξεκινούσαν από την Αθήνα και μέσω της Ιεράς Οδού κατέληγαν στο Ελευσίνιο Τελεστήριο αποδεικνύοντας την στενή σχέση των δύο πόλεων.


Ύστερα από 2000 χρόνια αφάνειας και παρακμής έμελλε να ξαναέρθει στο προσκήνιο, τον 19ο αιώνα ως ένα από τα σημαντικότερα βιομηχανικά κέντρα της Ελλάδας μετά τον Πειραιά και το Λαύριο.  Η εγγύτητα με την Αθήνα μέσω της Ιεράς Οδού, η σιδηροδρομική σύνδεση Πελοποννήσου- Αθήνας- Πειραιά, η εύφορη πεδιάδα του Θριάσιου Πεδίου, η ελεύθερη ακτογραμμή και το στρατηγικής θέσης προστατευμένο λιμάνι προς τον Ελευσίνιο κόλπο αποτέλεσαν βάση για την βιομηχανική ανάπτυξη.


Οι όλο και αναδυόμενες βιομηχανικές μονάδες αποτέλεσαν ελκυστές τόσο για τους πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής το 1922, όσο και για εσωτερικούς μετανάστες που συνέρεαν από κάθε γωνιά της Ελλάδας, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι βιομηχανίες επεκτάθηκαν καθ’ όλο το μήκος του παραλιακού μετώπου αποκλείοντας την θάλασσα από την οικιστική ζώνη και εισχώρησαν εντός της γεωργικής γης στην ενδοχώρα. Το φαινόμενο της αποβιομηχάνισης του 20ου αιώνα δεν απασχόλησε την περιοχή της Ελευσίνας, παρά μόνο μερικά συγκροτήματα της πρώτης βιομηχανικής περιόδου στην επαφή της πόλης με την θάλασσα (Ελαιουργείο, Βότρυς, Κρόνος, Ίρις και Ελαιουργική).


Για την Ελευσίνα όλες οι ιστορικές περίοδοι είναι παρούσες εντός της πόλης, καθιστώντας την έτσι ένα αρχιτεκτονικό παλίμψηστον. Κάθε ιστορική της φάση αρχαία, βιομηχανική και σύγχρονη συντίθεται από  ένα σύστημα ποικίλων  αρχιτεκτονικών αφηγήσεων. Το νέο εγχαράσσεται  πάνω στο παλιό και η βιομηχανική γραφή διαδέχεται την αρχαία. Το σύγχρονο κείμενο εγγράφεται στο παλιό, αρχαίο και βιομηχανικό, και συνθέτει ένα θραυσματικό πεδίο πόλης με αυστηρά όρια και έντονες αντιθέσεις.



Το σύγχρονο τοπίο καλείται να βρει την ταυτότητα του μέσα σε ένα πλέγμα αντιφάσεων. Η πόλη που κάποτε φάνταζε ως η γη της επαγγελίας, με υπόσχεση για ένα καλύτερο αύριο, σήμερα μοιάζει ανίκανη να διαχειριστεί τα ετερόκλητα στοιχεία που την απαρτίζουν και το πολυσύνθετο ιστορικό παρελθόν της, βυθιζόμενη έτσι σε μία ανεξέλεγκτη υποβάθμιση.


Στόχος της διπλωματικής, είναι η ανάγνωση των διαφορετικών ιστορικών στρωμάτων της πόλης και η ενεργοποίησή τους ώστε αυτά να ενταχθούν ομαλά στον σύγχρονο αστικό ιστό. Η διπλωματική αυτή διερευνά τον τρόπο με το οποίο ένα αστικό κενό, προϊόν της αποβιομηχάνισης μπορεί να λειτουργήσει συνεκτικά προκειμένου να αρθρώσει τις ασυνέχειες ου εμφανίζονται στην τομή βορρά νότου και διαγραμματικά εντοπίζονται στις έννοιες αρχαιολογία, βιομηχανία, θάλασσα.


H  πρόταση, λοιπόν, εστιάζει σε επεμβάσεις που θα καταφέρουν να ενεργοποιήσουν τις συνδέσεις αυτές και ακολούθως να διευρύνουν τα όρια της πόλης και την κίνηση μέσα σε αυτή.

Συνοπτικά, επιλέγονται 3 σημεία επέμβασης : α) η Πλατεία Ηρώων ως αρθρωτικό σημείο αφετηρίας βασικών κινήσεων, β) ο λόφος με στόχο την σύνδεση του αρχαιολογικού περιπάτου με το παραλιακό, γ) το συγκρότημα Βότρυς και ελαιουργείο ως χώροι που θα λειτουργούν ως ελκυστές καθόλη την διάρκεια του χρόνου. Επιπλέον, με δεδομένη την προβλεπόμενη μεταφορά του εμπορικού λιμανιού εκτός πόλης, προτείνεται μία συνολική αντιμετώπιση του παράκτιου μετώπου με στόχο την απρόσκοπτη κίνηση σε αυτό.